1680

گزارش های غیرعلمی تیم بهرنگ تاج دین صدای دانشیار مدیریت، دانشگاه ام‌آی‌تی را هم درآورد

2 ماه قبل

هم رسانی

   بهرنگ تاج دین

چندی قبل بی بی سی فارسی در مجموعه مقالاتی با آمارسازی هایی در جهت سیاه نمایی اوضاع اقتصادی و معیشتی ایرانیان در سالهای اخیر پرداخت.
این آمارسازی ها که با مدیریت بهرنگ تاج دین انجام گرفت با انتقادهای زیادی از سوی اساتید مستقل در داخل و خارج از ایران مواجه شد. عدم تخصص تحصیلی مدیر این آمارسازی های سفارشی یعنی بهرنگ تاج دین که در رشته مکانیک و روزنامه نگاری و نه اقتصاد، مدیریت و آمار تحصیل کرده است خود گویای بخشی از اوج سندسازی در بی‌بی‌سی فارسی بود. 

تشدید انتقادها در خصوص این مجموعه گزارش های غیرعلمی و با اهداف سیاسی کار را تا آنجا رسانید که بی‌بی‌سی فارسی مجبور به انعکاس بخشی از انتقادها و اعتراض ها به این روند در وب سایت خود شود. بی‌بی‌سی فارسی با انعکاس یادداشت هژیر رحمانداد دانشیار مدیریت، دانشگاه ام‌آی‌تی تلاش کرد تا ضمن گرفتن ژستی دموکراتیک از تنور انتقادها و اعتراض ها نسبت به این مجموعه گزارش ها بکاهد. 

هژیر رحمانداد در این یادداشت انتقادی می نویسد: برای مثال تیتر اصلی یک مقاله می‌گوید "وضع اقتصادی ایرانیان در دهه اخیر ۱۵ درصد بدتر شده است"؛ و در آغاز دو گزارش دیگر خلاصه این نتیجه چنین منتقل می‌شود: "میزان مصرف سالانه بسیاری از مواد غذایی اصلی از جمله گوشت، ماهی، نان، برنج و شیر نسبت به ۱۰ سال پیش بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش یافته است". استفاده از منابع آماری و عدد و رقم برای تحلیل شرایط ایران رویه ارزشمندی است اما استفاده گزینشی از آمار و کم‌دقتی در منابع، می‌تواند تصویری نادقیق از اقتصاد کشور ارایه کند.

دانشیار مدیریت، دانشگاه ام‌آی‌تی در ادامه بر این باور است که عمده نتایج این گزارش‌ها بر اساس تغییرات در الگوی درآمد و مصرف خانوارهای شهری ایرانی تنظیم شده است. برای مثال داده های بانک مرکزی حاکی از کاهش ۱۵ درصدی در بودجه متوسط خانوار شهری در دهه قبل است که به تیتر اول انجامیده و کاهش مصرف مواد غذایی مختلف در خانوارها به نتیجه دوم. اما در بررسی بی‌ بی‌ سی دو موضوع مهم دیده نشده است.

اولا آمارهای مورد استناد فقط به مناطق شهری مربوط است و مناطق روستایی کشور در نمونه آماری این داده حضور ندارند. در نتیجه بسط نتایج به کل کشور درست نیست. این کاستی به راحتی قابل اصلاح است چرا که داده‌ هایی مشابه برای کل کشور، از جمله مناطق روستایی، از بررسی های مرکز آمار ایران در دسترس است.

ثانیا تغییرات مصرف و درآمد خانوار شهری می‌تواند ناشی از فرایندهای بسیار متفاوتی باشد، که بعضا با نتایج کیفی مقالات در تضاد است. برای مثال بجز کاهش وضع اقتصادی مردم، تغییر در بعد خانوار (تعداد افراد تشکیل‌دهنده هر خانوار)، سن اعضای خانوار، و محل زندگی خانوار همه روی نتایج بالا موثر هستند. این موارد و متغیرهایی دیگر در طول دهه های اخیر در ایران تغییر کرده اما مقالات با کم توجهی به این توضیحات بالقوه تصویری ارایه می کند که در آن افول اقتصاد توضیح اصلی کاهش مصرف به نظر می آید.

دو مثال می‌تواند به شفاف شدن این کاستی کمک کند. اول؛ کاهش ۱۵ درصدی بودجه خانوار شهری بین سال‌های ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ با کاهش ۱۸ درصدی بعد خانوار شهری در این دوران همراه بوده است. خانوار کوچکتر کمتر غذا می‌خورد، خانه کوچکتری نیاز دارد، و کلا مصرف کمتری خواهد داشت. لذا نتیجه گیری اینکه "وضع اقتصادی ایرانیان در دهه اخیر ۱۵ درصد بدتر شده است" از داده‌های بالا اشتباه است.

برای مثال دوم؛ به تغییر مصرف در اقلام غذای‌ اصلی نگاه کنیم. مقاله به درستی به کاهش مصرف مواد غذایی برای خانوار اشاره دارد و این کاهش در همه مواد مصرفی مشهود است. اما با لحاظ کردن تغییر بعد خانوار در محاسبات، تصویر کاهش مصرف تغییر می‌کند: بر خلاف اعداد اعلام شده کاهش مصرف سرانه گوشت، ماهی، نان، برنج یا شیر به بیش از ۳۵ درصد نمی‌رسد و سرانه مصرف چندین قلم، مثلا گوشت پرندگان، تخم مرغ، پنیر، و ماست افزایش می‌یابد.

انتخاب سال آغازین هم در نتایج تحلیل به شدت تاثیر می‌گذارد؛ مثلا بررسی مصرف مواد غذایی از دهه ۷۰ به جای ۱۳۸۶ چه بسا به غنی شدن الگوی مصرفی اشاره کند. از طرف دیگر عمده کاهش بودجه خانوار و مصرف در سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴ و همزمان با کاهش قیمت نفت بوده است. مقالات با بی‌توجهی به این موارد مهم از افت شدید وضع اقتصادی ایرانیان خبر می‌ دهد و این پیام را با ادعاهای آماری به ظاهر دقیق تقویت می کند، در حالی که پشت این اعداد داستانی پیچیده تر قرار دارد.

اصلاحات ناشی از لحاظ کردن بعد خانواده شاید ساده ترین مسیر برای بهبود این تحلیل باشد، اما نتیجه گیری کلی در مورد الگوی مصرف باید سایر متغیرهای مربوطه، همچون سن و ترکیب خانوار، محل زندگی، توزیع مصرف حول میانگین (نابرابری اقتصادی) و ... را نیز در نظر گیرد.

در پایان این استاد ایرانی دانشگاه های آمریکا بر این باور است که: "مشکل این جاست که مقالات اخیر بی بی‌ سی بدون انجام چنین تحلیلی به ارایه نتایجی ظاهرا دقیق (مثلا ۱۵ درصد کاهش در وضع اقتصادی ایرانیان) اقدام کرده و چه بسا مخاطب یک رسانه عمومی را گمراه سازد، یا بدتر، اعتماد عمومی به آمار را از بین ببرد."


مشاهده نظرات

هم رسانی

چگونه می‌توانید این مطلب را به دیگران برسانید؟

بالا

مهمترین خبرها

شبکه فارسی زبان بی‌بی‌سی در گزارشی از تصمیم پارلمان کانادا برای ورود نام سپاه پاسداران به لیست گروه‌های تروریستی خبر داده است.

1 ساعت قبل