192

گفتمان سیاست خارجی دولت یازدهم

2 سال قبل

هم رسانی

با توجه به تجربه حضور روحاني به عنوان دبير شوراي امنيت ملي، مقالات، کتب و همچنين سخنراني‏ها و مناظرات ايشان طي مبارزات انتخاباتي، مي‏توان سياست خارجي دولت يازدهم را تحت عنوان «تعامل سازنده با جهان در چارچوب دولت توسعه‏گرا» مورد بحث قرار دارد.
اين سياست خارجي به دنبال آن است که از طريق تنش ‏زدايي، اعتمادسازي، دوري از امنيتي‏شدن، بهبود چهره و پرستيژ ايران، ديپلماسي فعال و روابط با ساير کشورها و سازمان‏هاي بين‏المللي، زمينه را براي رشد و توسعه اقتصادي کشور در چارچوب اسناد بالادستي مهيا سازد. به باور حسن روحاني سياست خارجي چند سال گذشته با تنش‏زايي و تندروي، عملاً ايران را وارد فاز امنيتي‏ نموده و زمينه را براي تحقق رشد و توسعه همه‏جانبه کشور کاهش داده است. در نتيجه براي بازگرداندن کشور به مسير تعريف شده توسط اسناد بالادستي، همچون چشم‏انداز ايران 1404، مي‏بايست دولتي توسعه‏گرا قدرت را در دست داشته باشد؛ دولتي که اصول تعامل سازنده با جهان را سرلوحه کار خود قرار دهد و زمينه را براي رشد و توسعه اقتصادي مهيا سازد.
در این رویکرد دوری از آرمانگرایی، برآمده از شناخت مناسب کارگزاران دولت تدبیر و امید از محیط بین المللی و رعایت قواعد بازیگری در نظام دولت محور وستفالیایی کنونی می باشد. تلاش برای رفع سوء تفاهمات با آمریکا یا به اصطلاح روحانی «کدخدا»، شاه بیت این واقع گرایی است. تلاش برای رفع تحریم ها از دریچه رسیدن بر سر توافق هسته ای با 1+5 به عنوان تلاشی برای ممانعت از تخلیه استراتژیک ایران (دیدگاه محمد جواد ظریف) نیز از این دریچه قابل تحلیل است.
به نظر می رسد سیاست خارجی دولت روحانی به موازات گشایش التهابات اقتصادی در داخل و حل و فصل مسالمت آمیز مسائل فی مابین ایران و به اصطلاح جامعه بین الملل، از حالت واکنشی و موضعی بیرون و به کنشگری در تعاملات منطقه ای و جهانی روی آورده است. لذا سیاست خارجی دولت یازدهم جنبه های واکنشی بسیاری در سال های ابتدایی مواجه شده است که عمدتاً به تنگناهای اقتصادی در داخل و بحران های منطقه ای و بین المللی (از جمله پرونده هسته ای و بحران سوریه) بر می گردد. سیاست خارجی دولت موسوم به تدبیر و امید از سه بعد اصلی (واقعگرایی، توسعه گرایی و هنجارگرایی) تشکیل شده است.
جایگزینی رویکرد تعاملی با تهاجمی، تلاش برای توازن بخشی بین سیاست نگاه به غرب و نگاه به شرق به جای سیاست نگاه به شرق، الهام گیری از قدرت های نوظهور برای ارتقاء جایگاه ایران و نه استفاده از آنها در قالب میانجیگیری (برزیل و ترکیه در بحث هسته ای)، تقویت نگاه های منطقه ای در زیرسیستم های پیرامونی ایران به جای رویکرد فرامنطقه ای گرایش به آمریکای لاتیـن و آفریقا، تلفیـق منطـقه گرایی و بین الملل گرایی به جای فرامنطقه گرایی.
. گفامان سیاست خارجی در دولت حسن روحانی برخلاف (به ویژه 6 سال اول) دولت محمود احمدی نژاد، تعامل با غرب را مدنظر قرار داد. این گفتمان این مدت به نوعی برخی سیاست های ایران در حمایت از نیروهایی که می توانستند به عنوان حاملان ارزش های انقلاب اسلامی در منطقه باشند را تحت تأثیر قرار داده است. به طور مثال دولت حسن روحانی که تلفیقی از جریان های راست سنتی، تکنوکرات های نزدیک به اکبر هاشمی رفسنجانی و اصلاح طلبان نزدیک به محمد خاتمی هستند، به شدت تلاش دارد برای رسیدن به توافق با غرب در مسئله هسته ای و بعدها ببرای حفظ برجام که از ژوئن 2015 میان ایران و گروه موسوم به 1+5 اجرایی شد، از هرگونه تقابل جدی با آمریکا و عربستان سعودی خودداری کند. دولت حسن روحانی به دنبال کاهش حساسیت ها بر روی ایران از سوی غرب و کشورهای منطقه، برداشتن تحریم ها با کاهش شدید روند توسعه برنامه هسته ای و جذب سرمایه گذاری خارجی و نوعی از اقتصاد برون گرا برای توسعه و حل مشکلات معیشتی و اشتغال در کشور بود. این نگاه خروجی خود را در سیاست خارجی و نوع نگاه به جنبش ها و گروه های متمایل به ایران نشان داده است.
به طور مثال در قبال ارسال کشتی کمک رسان به یمن و کوتاه آمدن ایران در برابر موضع عربستان و آمریکا علی رغم تهدیدهای قبلی جمهوری اسلامی ایران در سال 2015 را می توان در همین چهارچوب ارزیابی کرد. بعدها «جان کری» وزیر خارجه آمریکا مدعی شد که این کشتی کمک رسان ایرانی که به منظور شکستن محاصره یمن پس از حمله ی عربستان سعودی به منظور سرکوب حوثی های شیعه این کشور، عازم یمن شده بود با تماس او با محمد جواد ظریف و نوعی از تهدید به سمت بندر الحدیده نرفت. بعدها حتی برخی از رسانه های منتقد حسن روحانی در ایران مدعی شدند که این اتفاق به دستور رئیس جمهور و به منظور عدم تخریب روند مذاکرات هسته ای و تعامل گرایی ایران با جامعه جهانی انجام شده است. مشاهده نظرات

هم رسانی

چگونه می‌توانید این مطلب را به دیگران برسانید؟

بالا

مهمترین خبرها

برگزاری یک کنفرانس با نام و موضوع ایران در آمریکا موضوع اصلی چشم‌انداز بامدادی بی‌بی‌سی را به خود اختصاص داد.

دیروز