353

واکاوی مفهوم سواد رسانه‌ای

11 ماه قبل

هم رسانی

   سواد رسانه ای

سواد رسانه‌ای مفهومی قدیمی است که اولین بار "مارشال مکلوهان " در سال 1965 به کاربرد. او معتقد بود در دوره دهکده جهانی باید انسان‌ها به سواد جدیدی به نام سواد رسانه‌ای دست یابند.

سواد رسانه‌ای مجموعه‌ای از چشم‌اندازهاست که ما به‌طور فعالانه برای قرار گرفتن در معرض رسانه از آن‌ها بهره‌برداری می‌کنیم تا معنای پیام‌هایی را که با آن‌ها مواجه می‌شویم، تفسیر کنیم. ماچشم اندازه‌ای خود را با استفاده از ساختار دانش خود می‌سازیم برای ساختن ساختارهای دانش به ابزار و مواد اولیه نیاز داریم. حالا این ابزارها، مهارت‌های ماست؛ و ماده اولیه آن‌هم اطلاعات به‌دست‌آمده از رسانه‌ها و دنیای واقعی است. استفاده فعالانه بدان معنی است که ما از پیام‌ها آگاهیم و به‌طور آگاهانه با آن‌ها در تعاملیم. در بعضی از کشورها سواد رسانه‌ای به‌صورت رسمی از سوی نظام آموزش‌وپرورش نه‌فقط برای آگاهی و درک بهتر، بلکه برای آزادی عمل انتقادی پذیرفته‌شده است.

"پاتریشیا افدرهید"از اعضای موسسه آسپن در مقاله‌ای در سال 1989 سواد رسانه‌ای را این‌طور تعریف می‌کند: توانایی دستیابی، تجزیه‌وتحلیل، ارزیابی و انتقال اطلاعات در اشکال مختلف اعم از مکتوب و غیر مکتوب.با پیدایش و گسترش انقلاب تکنولوژیک در دهه 1980 جهان، به مرحله‌ای گام نهاد که پهنه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جوامع مختلف دستخوش تغییرات اساسی و دامنه‌داری قرار گرفت.این تغییرات بیشتر در امتداد حواس پنج‌گانه انسان و غلبه آن‌ها بر عناصر زمان و مکان حادث‌شده و فرصت‌های مثال‌زدنی را فراروی توسعه ملت قرارداد؛ اما به‌موازات این فرصت‌ها وجود چالش‌ها و پیامدهای ویران‌کننده حال و آینده زندگی افراد را تهدید می‌کند. این تهدیدها از رژیم سیاسی گرفته تا مؤلفه‌های انسجام اجتماعی را دربرمی گیرد؛ پس باید چه‌کاری کرد که در حال حاضر هویت و پایه‌های یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های انسجام اجتماعی با چالش‌های جدی مواجه شده است.

تولید و ارسال اطلاعات بی معرف آن‌هم به مقدار زیاد، ترویج خشونت از طریق مختلف نظیر بازی‌های رایانه‌ای، کارتون، فیلم و تبلیغات سودجویانه مغایر باارزش‌های اسلامی، ازجمله این چالش‌ها می‌باشد.به‌راستی چه باید کرد؟ آیا با ابزارهای نظارت سنتی و وضع قوانین تنبیهی صرف یا ممنوع کردن ارتباطات موهن می‌توان از مردم (به‌طور عام) و کودکان و نوجوانان (به‌طور خاص) دفاع کرد، یا اینکه به کمک نرم‌افزارهای الکترونیکی می‌توان به حذف یا ممانعت از انتشار پیام‌های زیان‌بخش همت گمارد؟ اینجاست که سواد رسانه‌ای نقش خود را نشان می‌دهد.

" الیزابت تومان" در توصیف این موضوع می‌نویسد: سواد رسانه‌ای شم و استعدادی است که به بازشناسی اوضاع و احوالی منجر می‌شود که در پس تولیدات رسانه‌ای قرار دارند. موضوعاتی ازجمله انگیزه‌ها، ارزش‌ها، مالکیت و ثروت و همچنین آگاهی از چگونگی تأثیر این موضوعات در محتوای رسانه‌ها."مائورین بارون" مدیر بخش چندرسانه‌ای و عضو هیئت‌مدیره آموزش زبان انگلیسی مونترال، سواد رسانه‌ای را جزء، مؤلفه‌های باسوادی می‌پندارد و می‌نویسد: امروز افراد باسواد باید بتوانند:

1-   توانایی رمزگشایی، درک، ارزیابی و کار با اشکال مختلف رسانه را داشته باشند.

2-   بخوانند، ارزیابی کنند و متن، تصویر و صدا بیافرینند و یا ترکیبی از این عناصر را داشته باشند.

 در آمریکای شمالی، از سواد رسانه‌ای تعریف وسیع‌تری ارائه‌شده است که عبارت‌اند از:مجموعه‌ای از شایستگی‌های ارتباطی که توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و تعامل اطلاعاتی در اشکال متفاوت پیام‌های چاپی و غیر چاپی رادار است.اندیشمندان ژاپنی نیز با الگوبرداری از کشور کانادا، تعاریف مختلفی ارائه کرده‌اند." میدوری سوزوکی" سواد رسانه‌ای را چنین تعریف می‌کند:

 سواد رسانه‌ای ابزاری برای توانمند ساختن شهروندان در انجام تحلیل انتقادی و ارزیابی رسانه‌ها دریافت اجتماعی، دسترسی به رسانه‌ها، برقراری اشکال متعدد ارتباط به شکل‌های مختلف و ایجاد موضوعی انتقادی است." سین میزوسوکی" از کارشناسان برجسته: سواد رسانه‌ای را توانمندی‌های چندگانه‌ای توصیف می‌کند که به کمک آن مردم، اطلاعات را از طریق رسانه‌ها دریافت و به‌طور انتقادی تفسیر کرده و افکار، عقاید و توانمندی خویش برای طراحی ذهنی رسانه‌ها بازتولید می‌کنند.

" اکیکوسوگویا" روزنامه‌نگار: سواد رسانه‌ای را به‌عنوان توانایی مطالعه انتقادی واقعیت ایجادشده توسط رسانه‌ها و نیز بیان احساسات خود با استفاده از رسانه‌ها و برخورد ذهنی با انواع اطلاعات تعریف می‌کند؛ اما بر اساس تعریفی که از سواد رسانه‌ای در ایران ارائه‌شده است: سواد رسانه‌ای سوادی است که مخاطب به مدد آن  می‌آموزد که در شرایط انبوه شدن پیام، چگونه پیام‌های موردنیاز را جستجو کند و اهداف پیام را تشخیص دهد.

 

دکتر معتمد نژاد هم سواد رسانه‌ای را نوعی درک متکی بر مهارت می‌داند که می‌توان بر اساس آن انواع رسانه‌ها را از یکدیگر تمیز داد و انواع تولیدات رسانه‌ای را از یکدیگر تفکیک و شناسایی کرد؛ یعنی محصول نهایی یک رسانه را تشخیص داد و این‌که آیا محتوا، رابطه‌ای با عدالت اجتماعی دارد یا خیر؟

" یونس شکر خواه" سواد رسانه‌ای را قدرت درک نحوه کار رسانه‌ها و معنا سازی در آن‌ها بیان می‌کند. از مجموع آنچه گفته‌شده می‌توان نتیجه گرفت که سواد رسانه‌ای: مجموعه مهارت‌هایی است که به مخاطب امکان می‌دهد تا علاوه بر درستی و خلق انواع پیام‌های ارتباطی به بازشناسی مالکیت، ثروت، انگیزه‌ها و ارزش‌های نهفته در پیام‌ها دست یابد و با رویکردی انتقادی به تنظیم رژیم مصرف انواع پیام‌های ارتباطی (ازتی شرت تا تلویزیون وازبیلبورد تا اینترنت) بپردازد.

 

مشاهده نظرات

هم رسانی

چگونه می‌توانید این مطلب را به دیگران برسانید؟

بالا

مهمترین خبرها

شبکه فارسی زبان بی‌بی‌سی در گزارشی که به تازگی بر روی وب سایت خود منتشر کرده است، از انتخاب نام "الله" برای یک کودک آمریکایی به عنوان نماد آزادی در این کشور خبر داده است.

4 روز قبل