967

نگاهی به استراتژی های رسانه ای عربستان سعودی (1)

9 ماه قبل

هم رسانی

   نگاهی به استراتژی های رسانه ای عربستان سعودی

یکی از پایه‌های اصلی سیاست‌های منطقه‌ای آل سعود، رسانه است. این خاندان تمام تلاش خود را برای کنترل خروجی رسانه‌ها در هر امر مرتبط با منافع این کشور می‌کند و از خرج کردن میلیاردها دلار در این راستا هیچ ابایی ندارد.
آل سعود علاوه بر این‌که بیش از هزار شبکه‌ی ماهواره‌ای و روزنامه و سایت خبری و مجله را در تملک خوددارند، به‌طور پیوسته به اشخاص و شبکه‌ها و سایت‌های خبری مختلف رشوه می‌دهند تا در خدمت دستگاه پروپاگاندای عظیم این کشور قرار بگیرند. در این مقاله دو استراتژی استراتژی‌ای که امروزه عربستان در مواجهه با رسانه‌ها اتخاذ کرده است شرح داده خواهد شد و در قسمت دوم این مقاله به دو استراتژی رسانه¬ای دیگر این کشور اشاره خواهد شد. در طی این دو مقاله مهم‌ترین رسانه‌های سعودی و مالکان آن‌ها معرفی‌شده و چگونگی خریدن رسانه‌ها و اشخاص توسط آل سعود در سراسر دنیا شرح داده خواهد شد و حتی مقادیر دقیق مبالغی که به برخی رسانه‌ها و اشخاص کمک شده است نیز- بر اساس اسناد ویکی لیکس- ذکر خواهد شد.
1 راه‌اندازی رسانه‌های جدید و تملک رسانه‌های موجود
در طول ۲۶ سال گذشته عربستان از سرمایه هنگفت خود برای قبضه کردن رسانه‌های مؤثر بر منطقه تماماً استفاده کرده است. از سال ۱۹۹۰ شاهزاده‌های سعودی در پی آن برآمدند که از لاک دفاعی رسانه‌ای خارج بشوند و دامنه رسانه‌ای پادشاهی سعودی را بین‌المللی کنند. در اولین اقدام گروه رسانه‌ای‌ام.بی.سی‌ در سال ۱۹۹۱ توسط تاجر سعودی ولید بن ابراهیم آل ابراهیم راه‌اندازی شد. یکی از خواهران ولید ابراهیم از همسران ملک فهد، پادشاه وقت سعودی بود و این گروه مستقیماً به ملک فهد متصل بود و اولین شبکه ماهواره‌ای رایگان (ظاهراً) غیردولتی در جهان عرب به شمار می‌آمد که دفتر مرکزی آن در لندن قرار داشت و در سال ۲۰۰۲ به دبی منتقل شد. این گروه ۱۰ شبکه ماهواره‌ای و دو رادیو در اختیار دارد. بیشتر این شبکه‌ها به پخش سرگرمی‌ها و سریال‌ها و فیلم‌های سینمایی هالیوودی و بالیوودی و ترکی اختصاص دارند. یکی از این شبکه‌ها به اسم ام.بی.سی پرشیا فعالیت ۲۴ ساعته به زبان فارسی دارد. گفته می‌شود هم‌اکنون ۵۰ درصد از سهام این شبکه در اختیار عبدالعزیز بن فهد (پسر محبوب ملک فهد) قرار دارد که خواهرزاده ولید بن ابراهیم نیز است. مجموعه این شبکه‌ها ۱۵۰ میلیون مخاطب در جهان عرب دارد.
اکثر شبکه‌های این گروه به سرگرمی اختصاص دارند اما این گروه در سال ۲۰۰۳ شبکه ماهواره‌ای و سایت العربیه را به‌منظور مقابله با الجزیره قطر با گرایش پان‌عربی راه‌اندازی کرد. این شبکه خبری و سایت هم‌اکنون تأثیر زیادی بر شبکه رسانه‌های منطقه دارد. سرمایه اولیه این شبکه در سال ۲۰۰۳، سیصد میلیون دلار بوده که بخشی از آن توسط گروه حریری در لبنان تأمین‌شده بود. شبکه العربیه در سال ۲۰۱۲ شبکه الحدث را نیز راه‌اندازی کرد که به‌طور گسترده به اخبار سیاسی متمرکز است. این دو شبکه امروز از قوی‌ترین بازوهای سیاست خارجی عربستان هستند.
پس از ام.بی.سی، در سال ۱۹۹۳ شبکه ای.آر.تی توسط صالح عبدالله کامل– میلیاردر و بانکدار مشهور سعودی –راه‌اندازی شد. این گروه که تعداد شبکه‌های آن به ۱۶ عدد هم رسید، امروزه در حاشیه قرارگرفته و حدود ۵ شبکه ماهواره‌ای دارد. پس‌ازآن در سال ۱۹۹۴ شرکت هلدینگ «موارد» عربستان، شرکت ارتباطاتی اُربیت را راه‌اندازی کردند که مقر آن در رُم بود. «موارد» تا سال ۱۹۹۶ هزینه‌ی بی.بی.سی عربی را می‌داد اما در این سال این شبکه را به دلیل عدم تمکین به دستورالعمل‌های سعودی تعطیل کرد (که بعدها بر پایه پول مالیات‌دهندگان انگلیسی مجدداً شروع به کارکرد). در سال ۱۹۹۶ شرکت اُربیت ۴۹ درصد از سهام شبکه ماهواره¬ایال. بی.سی.آی را با حدود ۱۰ شبکه ماهواره‌ای که در حوزه لبنان متمرکز است نیز خرید.
در سال ۲۰۰۰ یکی از شاهزاده‌های سعودی که بعدها به رابرت مرداک جهان عرب مشهور شد، وارد بازی می‌شود. ولید بن طلال– که بر اساس مجله فوربس ۳۴ اُمین فرد ثروتمند دنیا است- در این سال شرکت روتانا را از صالح بن کامل خرید. شرکت روتانا در حال حاضر بزرگ‌ترین شرکت رسانه‌ای جهان عرب است و به‌تنهایی یک امپراتوری کامل رسانه‌ای است. این شرکت ۶ کانال پخش موسیقی، ۱۴ شبکه ماهواره‌ای، چندین مجله و استودیو تولید فیلم را در اختیار دارد. بن طلال در بسیاری از رسانه‌های دیگر نیز سهام دارد. این رسانه‌ها عبارت‌اند از: روزنامه النهار، روزنامه الدیار، شرکت ال.بی.سی.آی و رسانه‌های غیرعربی مثل فاکس نیوز، شرکت خبری رابرت مرداک (۵٫۴۶ درصد)، توییتر و….
روزنامه الحیات نیز که در سال ۱۹۴۶ توسط یک شیعه لبنانی در بیروت پایه‌گذاری شده بود، در سال ۱۹۸۸ توسط خالد بن سلطان (برادر بندر بن سلطان) خریداری شد. این روزنامه امروزه یکی از روزنامه‌های پیشرو در جهان عرب است و در عرب‌هایی که ساکن اروپا و آمریکا هستند بسیار پرمخاطب است. این روزنامه در مقایسه با روزنامه رقیب خود یعنی الشرق الاوسط، نسبت به آل سعود ژست منتقدانه‌تری دارد. روزنامه الشرق الاوسط نیز یکی از روزنامه‌های پرنفوذ عربی است که در سال ۱۹۷۸ در لندن تأسیس شد. این روزنامه از ابتدای تأسیس تحت نظارت آل سعود بوده و توسط ملک سلمان (که آن زمان فرماندار ریاض بود) و پسرانش حمایت‌شده و در تملک آنان است.
این رسانه‌ها بخش ناچیزی از رسانه‌های متعلق به آل سعود است و تعداد شبکه‌های ماهواره‌ای عربستان را تا هفتصد عدد نیز رسانده‌اند.آل سعود طیف گسترده‌ای از شبکه‌های ماهواره‌ای و ظاهراً متضاد را دارد. دریکی از این شبکه‌ها مفتی تک‌چشمی برنامه اجرا می‌کند که حتی به گرد بودن زمین نیز اعتقاد ندارد و آن را کفر می‌داند و هرگونه ارتباطی با نامحرم را رد می‌کند و در شبکه دیگری که متعلق به همان شاهزاده است، فیلم‌های رقص آواز زنان و سریال‌های تُرکی مبتذل با تم خیانت پخش می‌شود.

2 خریدن وفاداری رسانه‌ها و شخصیت‌های رسانه‌ای
در سال‌های ابتدایی حکومت آل سعود که امکان ساختن رسانه نداشتند، خریدن اشخاص تنها گزینه پیشِ روی عربستان بود. بسیاری از رسانه‌ها و خبرنگاران عرب و غیر عرب در دهه ۷۰ و ۸۰ و ۹۰ میلادی در لیست مواجب‌بگیران آل سعود قرار داشتند. این سیطره تا حدی عمیق شده بود که در برهه‌ای انتقاد کردن از آل سعود تبدیل به تابو شده بود و خبرنگاران می‌ترسیدند که در صورت انتقاد به آل سعود در شبکه¬ی رسانه‌های عربی منزوی بشوند.

طبق اسناد ویکی لیکس سفارت‌های عربستان نسبت به خبرنگارها و رسانه‌های خارجی رویکردی به نام «مهار» داشتند. کسانی که تحت رویکرد مهار قرار می‌گرفتند، می‌بایست از عربستان سعودی تعریف کرده و به هر شخص یا حزبی که انتقادی نسبت به عربستان می‌کرد، حمله می‌کردند. بنا بر اسناد ویکی لیکس در روزهای اولیه بیداری اسلامی، این افکار عمومی بودند که رسانه‌ها را هدایت می‌کردند و این امر برای آل سعود بسیار خطرناک بود. عربستان این مشکل را با پرداختن پول به برخی شرکت‌های رسانه‌ای مطرح تونسی حل کرد.
اسناد دیگری از تلاش‌های وسیع سفارت عربستان در استرالیا برای تأثیرگذاری بر رسانه‌ها و جوامع اسلامی این کشور حکایت دارد. طبق یکی از این اسناد، وزارت فرهنگ عربستان، پرداخت بالایی به روزنامه‌ها و رسانه‌های عربی در استرالیا دارد که دریکی از سندها به چک‌های ۱۰ هزار دلاری و ۴۰ هزار دلاری اشاره می‌شود. اسناد دیگری وجود دارد که نشان می‌دهد عربستان به روزنامه‌هایی در کانادا کمک مالی کرده است و به یکی از بزرگ‌ترین نهادهای اسلامی این کشور (اتحادیه مسلمانان کانادا) ۱۳۰ هزار دلار پرداخته است. در سند دیگری از چهار روزنامه «الرساله»، «المهاجر»، «الدیبلماسی» و «الاخبار» در کانادا نام‌برده می‌شود که درازای دریافت مجموعاً ۱۰ هزار دلار قبول کرده‌اند که وزارت فرهنگ و اطلاعات عربستان در روزنامه‌های آن‌ها مشارکت داشته باشد.
در این اسناد پرداخت‌هایی به رسانه‌ها یا اشخاصی در آلمان، مصر، سنگال و افغانستان، آفریقای جنوبی، موریتانی، اردن، کویت و… نیز دیده می‌شود که بسیاری از اوقات خود این رسانه‌ها برای دریافت پول از آل سعود پیش‌قدم می‌شده‌اند. برای مثال مصطفی بکری خبرنگار مشهور مصری و نماینده سابق مجلس مصر از عربستان درخواست کمک مالی می‌کند تا شبکه و روزنامه‌ای راه‌اندازی کند و با تلاش ایران برای جذب خبرنگاران مصری مقابله کند.
در آلمان برای مقابله با هجمه رسانه‌ای علیه آل سعود تصمیم گرفته می‌شود که از روزنامه‌نگارهای خبره آلمانی استفاده شود تا هر ۶ ماه مطالبی را در دفاع از آل سعود بنویسند و قرار بود به ۵ نفر از این خبرنگاران ماهیانه ۷۵۰۰ یورو داده بشود. در اسناد دیگر از کمک‌هایی در کشورهای موریتانی به ارزش ۱۳ هزار دلار، اردن به ارزش ۲۴ هزار دلار، لبنان به ارزش ۱۰ هزار دلار و کویت به ارزش ۸۰ هزار دلار به برخی روزنامه‌ها پرده برداشته‌شده است. در یک ماجرای عجیب، بسام عفیفی که سردبیر یک مجله کوچک لبنانی است از عربستان تقاضای پول می‌کند تا به یک‌خانه امن‌تر در بیروت بتواند برود، ولی درخواست وی توسط عربستان رد می‌شود چون تقاضای وی تناسبی با خدمتی که به عربستان می‌کند ندارد.
بنابراین اسناد، شبکه‌ای لبنانی به اسم MTV که شعار «رسانه مستقل پیشرو در لبنان و جهان عرب» را دارد، از سفارت عربستان در لبنان درخواست ۲۰ میلیون دلار کمک مالی می‌کند اما عربستان با پرداخت ۵ میلیون دلار به شرطی که به سیاست عربستان سعودی و منافع آن خدمت بکند، موافقت کرده است. این مبلغ باید طی چهار قسط در بازه‌های شش‌ماهه تنظیم شود و در انتهای هر شش ماه در صورت متابعت شبکه فوق از این سیاست‌ها چک جدید امضا می‌گردیده است.
آل سعود فعالیت‌های رسانه‌ای به زبان فارسی نیز کم ندارند. علاوه بر سایت‌هایی مثل الشرق الاوسط و العربیه که بخش‌های فارسی‌زبان دارند، این خانواده از شبکه‌هایی مثل الوصال (توحید)، نور و کلمه برای ترویج وهابی گری در اذهان اهل سنت ایران و دفاع از عربستان و تحریک تجزیه‌طلبی، حمایت مالی می‌کنند. هم‌چنین چندین تلاش ناموفق برای راه‌اندازی شبکه‌های ماهواره‌ای خبری فارسی داشته‌اند.

مشاهده نظرات

هم رسانی

چگونه می‌توانید این مطلب را به دیگران برسانید؟

بالا

مهمترین خبرها

شبکه فارسی زبان بی‌بی‌سی در شرایطی به موضوع فروش سامانه ضد موشکی به عربستان سعودی پرداخته است، که همین موضوع برای ایران با مدت‌ها حاشیه‌سازی همراه بود.

9 روز قبل